Tekst: Bart Hekkert
De Wet open overheid (Woo) is voor D66-Kamerlid Joost Sneller veel meer dan een instrument om documenten op te vragen. Volgens hem legt de wet een democratisch uitgangspunt vast: overheidsinformatie is in beginsel van iedereen. Openbaarheid is daarmee niet alleen een middel om macht te controleren, maar ook een voorwaarde voor beter bestuur. Tegelijkertijd ziet hij dat die belofte niet volledig wordt waargemaakt.
Joost Sneller is mede-initiatiefnemer van de Woo. ‘De overheid is van ons allemaal,’ zegt hij, ‘dus haar informatie in beginsel ook. Die overtuiging wordt vaak negatief uitgelegd: met openheid kan de overheid worden gecontroleerd, kunnen autoritaire reflexen worden voorkomen en misbruik van macht of overheidsgeld worden tegengegaan. Ik ben de eerste om dat volmondig te erkennen, maar toch zie ik het ook positiever in: voor mij is transparantie óók de motor van onze vooruitgang.’
Werkelijke leiders
‘Werkelijk sterke leiders zijn immers geen dictators die weigeren verantwoording af te leggen,’ aldus Sneller, ‘maar democratische bestuurders die zich openstellen voor andere, betere inzichten en weerlegging van hun eigen aannames of verwachtingen op basis van de feiten. Dat je burgers, journalisten en maatschappelijke organisaties inzage geeft in welke gegevens, aannames, belangen of invloeden een rol spelen bij het maken van beleid past bij die overtuiging. De Woo is een wet met veel technische aspecten, maar haar grootste maatschappelijke bijdrage schuilt in het vastleggen van openheid als democratische waarde.’
Tegelijk stelt hij dat de Woo in de praktijk nog onvoldoende de kans krijgt om die belofte waar te maken. Niet omdat de wet zelf tekortschiet, maar omdat de uitvoering achterblijft. De grootste knelpunten zitten volgens hem in de informatiehuishouding en de bestuurscultuur binnen de overheid: ‘De waarde van een wet ligt in de praktijk. Het grootste probleem van de Woo is dat de wet nog geen eerlijke kans heeft gekregen. Zo is de actieve openbaarmaking van veel soorten documenten nog steeds niet van start gegaan.’
Critici die pleiten voor een afzwakking van de wet proberen wat hem betreft aan de verkeerde knoppen te draaien. Sneller: ‘Trage afhandelingen van verzoeken en hoge uitvoeringslasten zijn geen uitvloeisels van de wet zelf, maar veeleer van een systeem dat tegenwerkt. De uitvoering loopt nog steeds vast door gebrekkige informatiehuishouding en een krampachtige bestuurscultuur. Zolang documenten versnipperd zijn opgeslagen of systemen niet goed doorzoekbaar zijn en de parafenlijn te lang is of contact met verzoekers intern wordt ontmoedigd, blijft een Woo-verzoek moeilijk uitvoerbaar.’
*Dit is het eerste deel van een artikel uit Od 52: Openbaarheid en Transparantie. Verder lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.
