Tekst: Serv Wiemers
Serv Wiemers is directeur van Open State Foundation
Beeld: Shutterstock
Lobbyen is een onderdeel van onze samenleving en politiek. Maar het roept vaak een gevoel van schimmigheid en achterkamertjes op. Dat is niet zo heel vreemd, want er is nauwelijks iets geregeld in ons land. Gelukkig komt daar nu langzaam verandering in.
Afgelopen december presenteerde het Nationaal Burgerberaad Klimaat zijn aanbevelingen. Een representatieve afspiegeling van de bevolking – 175 Nederlanders uit alle hoeken van het land van 17 tot 87 jaar, met verschillende achtergronden en uiteenlopende meningen – heeft bijna een jaar lang gewerkt aan oplossingen voor klimaatverandering.
Maar de aanbevelingen gingen niet alleen over klimaat in strikte zin. Want de burgers pleitten ook voor evenwichtige belangenafweging. Daarmee luidde de dertiende aanbeveling: het invoeren van een verplicht lobbyregister, zoals in veel andere Europese landen, zodat alle Nederlanders kunnen zien wie invloed heeft gehad en wie betrokken is bij welke beslissing.
Open deur
Die deur kan enigszins worden geopend met het reguleren van lobbyen. Lobbyen op zich is prima. Externe partijen brengen hun belangen in bij onze politici en ambtenaren om daarmee de publieke besluitvorming te beïnvloeden. Dat kunnen doorgewinterde lobbyisten zijn, public affairs-bureaus, maar ook buurtcomités, bedrijven of NGO’s. Contact tussen bestuurders en belangenbehartigers is natuurlijk positief, maar we moeten als maatschappij wel inzicht hebben in wie er voor welk onderwerp bij de politiek aanklopt.
Dat inzicht is er momenteel niet en dat is vreemd. Alle schakels in ons democratisch proces zijn geregeld. En terecht, want procedures scheppen vertrouwen in dat proces. Maar waar andere landen lobbyregulering en met name een lobbyregister hebben ontwikkeld, heeft Nederland nog nauwelijks iets. Sinds dit jaar is er een anti-draaideurwet, de Wet regels vervolgfuncties bewindspersonen, die moet voorkomen dat oud-bewindspersonen terugkeren in de politiek als lobbyist op hun eigen terrein. Dat is een mooie stap, maar zou natuurlijk breder moeten gelden, voor andere bestuurders en volksvertegenwoordigers.Deze aanbeveling werd door het Nationaal Burgerberaad met 87 procent aangenomen. Dat lijkt ook een representatief beeld te geven van de steun voor lobbyregisters in het hele land. Eerder had het Sociaal en Cultureel Planbureau al gepeild dat Nederlanders in overgrote mate de voorkeur geven aan openheid in de politiek en weinig begrip hebben voor besluitvorming achter gesloten deuren.
*Dit is het eerste deel van een artikel uit Od 49: Open overheid in beweging. Verder lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.
