Corry Akkerman is adviseur bedrijfsvoering/DIV bij RVO en schrijft deze column op persoonlijke titel
Soms zijn er woorden die binnen het terrein van informatievoorziening zomaar transformeren naar begrippen. Zo betekenen open en transparant allang niet meer een open archiefkast of inkijkje in een beleidsstuk. Dit tweetal heeft complete werelden gecreëerd. Ze hebben hun eigen spelregels, logica en binnenwerelden. Ik kom ze tegen in Woo-verzoeken, uitzonderingsgronden, beslistermijnen, datalekken en hacks. In smartproducten die meer weten dan me lief is en AI-systemen die koppelen en meeschrijven alsof ze vakmanschap hebben. Soms zichtbaar, soms niet. Hun route wordt vaak gestuurd door een handleiding. En die zijn er ruimschoots in het leven van een informatieprofessional. Het worden er steeds meer. Net als veel andere duurzame innovatie zijn ze afhankelijk van updates, waarbij ze elkaar ook nog eens continu moeten vinden, vasthouden en begrijpen.
Om grip te houden probeer ik de oude archiefkast af en toe te zien als enorme ga – rage in aanbouw. Dit omdat het in de praktijk lijkt alsof we transparantie proberen te bereiken door alles in die garage te zetten en vervolgens de deuren wijdopen willen gooien, terwijl die deuren nog niet vast zitten. Ik zie mezelf er staan tussen dozen zonder label, een paar motorblokken zonder documentatie en achterin staat een bakje met sticker ‘belangrijk, niet weggooien’. Niets ontbreekt, maar zodra iets beweegt, struikelt iedereen over van alles.
Op de werkvloer van de informatieprofessional zijn dat bijvoorbeeld pdf’s, ont – brekende metadata of documenten die zo zwart gelakt zijn, dat je je afvraagt of er überhaupt tekst onder zat. En staat daar ook zo’n bakje, dan vind je er wellicht: Woo, Archiefwet, Data Act, Data Governance Act, Wmebv, Wdo, eIDAS2.0, NIS2, CRA, DSA en DMA.
Het is een bak vol gereedschap, en net als in die garage in wording moet je zoeken naar welk onderdeel bij welke bout hoort. Aan de slag dan maar, met in het achter – hoofd de wetenschap dat als het niet werkt, iedereen wordt teruggeworpen op het eigen gezonde verstand. Gezond verstand dat lijdt onder de explosieve innovatie en groeiende berg informatie vol to do’s met eisen, mitsen en maren. De Woo wil actieve openbaarmaking. De Archiefwet vraagt om volledigheid en vindbaarheid. De Data Act kijkt mee met slimme apparaten, en de AI Act wil dat we kunnen uitleggen wat systemen doen. De overheid wil open zijn, maar wel met beleid. En de burger wil vooral gemak ervaren: iets dat werkt, en dan zonder zijn identiteit, geld of reputatie op straat te zien belanden. Smart is key, maar de manier waarop we ermee omgaan laat te wensen over. AI sleutelt door, altijd optimistisch, maar vertelt niet welke schroeven hij heeft aangedraaid.
Het werken met informatie vind ik prachtig. Maar hoe houden we het behapbaar? Of in garagetaal: hoe blijven we veilig rijden? Moeten wijzelf misschien slimmer worden? Smart zijn we wel, maar steeds vaker betekent smart vooral: slimmer dan jij of ik.
*Deze column verscheen in Od 52: Openbaarheid en Transparantie. Verder lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.
