Beeld: Shutterstock
Tekst René Duursma
Het Groninger geluid vertelt verhalen van mensen, plekken en gebeurtenissen die anders gemakkelijk verloren zouden gaan. Met behulp van AI krijgt de audiocollectie van de Groninger Archieven een nieuwe kans om gehoord en gedeeld te worden. Wat ooit moeilijk doorzoekbaar en verborgen bleef, wordt nu stap voor stap toegankelijk voor iedereen.
De audiocollectie van de Groninger Archieven werd tot voor kort maar mondjesmaat ontsloten. Het is nu eenmaal gemakkelijker en minder tijdrovend om snel door een gedigitaliseerd bestand van een film of video te scrollen en zo snel tot de conclusie te komen wat er op staat. Net als bij veel andere archieven realiseerden we ons wel dat het een waardevolle collectie was, maar door gebrek aan tijd bleef het verwerken van audio een ondergeschoven kindje.
We hebben al sinds 2006 een grote gedigitaliseerde audiocollectie van Radio Noord, een zender die al vanaf 1946 radio maakt in het noorden van het land. Het gaat om duizenden uren materiaal waarvan slechts een summiere beschrijving is. De datum van uitzending was er, vaak ook de personen waarover het gaat, en iets minder vaak het onderwerp. De auteursrechten lagen overigens ook nog geheel bij RTV Noord, zoals de organisatie tegenwoordig heet. Het is een prachtige collectie, met een jonge Jan Mulder, die net terugkwam van een voetbalavontuur uit België, politici als Wallage en Remkes in hun Groningse politieke jaren en veel muziek, al dan niet in het Gronings.
Ook de geluiden uit 1949 van de Groningse markt, straatinterviews uit een verdwenen Groningen, waar een zuster nog een pakketje mee kon geven aan de buschauffeur voor een dokter uit Warffum. De collectie bestaat voor een deel uit nieuws, maar voor een nog groter deel uit verhalen achter dat nieuws. Opvallend is dat wat we tegenwoordig podcasts, of deep journalism noemen, toen best gewoon was.
Inzet van AI
In 2022 en 2023 kreeg ik de kans om mee te doen aan Frame Expert en Frame Advanced, twee fantastische trainingsweken op internationaal niveau op het gebied van AV-archiveren en -publiceren. We kregen les van experts uit Polen, Spanje, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk en Slowakije. Per keer was er een klas van 12 leerlingen van over de hele wereld, waar je je aan kon spiegelen, en met wie je allerlei interessante zaken kon uitwisselen.
Wat mij opviel in die weken, was dat AI in 2022 nog ver weg leek maar dat de grote televisieomroepen van Europa er al jaren mee experimenteerden. ChatGPT werd pas eind november dat jaar gelanceerd. In 2006 was de TU Twente al bezig met speech-to-text, maar dat was verre van bruikbaar voor ons. Je moest eigenlijk een transcriptie aanleveren met je audio zodat het algoritme kon proberen de dictie van de spreker te herkennen. Dat hebben ze succesvol gedaan met een speech van koningin Wilhelmina, maar voor een klein archief als het onze was het te tijdrovend en kostbaar om daar iets mee te doen. Daarna hebben wij onze focus gelegd op het digitaliseren van onze collectie.
*Dit artikel verscheen in Od 46: Kunstmatige intelligentie. Verder lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.
