Van silo naar samenhang

De Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer wordt vaak gepresenteerd als een vanzelf­sprekende moderniseringsslag. Burgers en bedrijven communiceren immers grotendeels digitaal, en de overheid kan zich niet langer verschuilen achter papieren correspondentie. Maar wie de consequenties onder ogen ziet, merkt dat het hier niet gaat om een technologische bijstelling, maar om een fundamentele transitie. De wet raakt aan bewijslast, rechts­bescherming, archivering en eigenaarschap en stelt daarmee de bestuurlijke volwassenheid van de overheid op de proef.

In het papieren tijdperk was de logica overzichtelijk. De postbode bracht de brief. Wie zekerheid wilde, koos voor een aangetekende zending. Het ontvangst­bewijs leverde het onomstotelijke bewijs dat de brief verzonden en ontvangen was. Het adagium “wie stelt, bewijst” betekende concreet dat de overheid moest aantonen dat een besluit de burger daadwerkelijk had bereikt. Dat bewijs lag vast in materiële vorm: de handtekening voor ontvangst gaf juridische zekerheid en bood bescherming aan de burger.

Andere gedaante

Met de nieuwe wet verandert dit principe ingrijpend. Digitale beschikbaarstelling geldt voortaan als bekendmaking, waarmee de verantwoordelijkheid van de overheid niet verdwijnt, maar zich in een andere gedaante aandient. De overheid moet nu kunnen aantonen hoe het proces van verzending en notificatie is verlopen.

Het gaat niet langer om een fysiek bewijsstuk, maar om digitale sporen: transactielogs, notificatieregistraties en archiverings­systemen die samen de juridische legitimiteit dragen. Daarmee blijft de bewijslast bij de overheid, maar de vorm van dat bewijs is complexer en kwets­baarder geworden.

Juist in dit nieuwe speelveld ontstaan spanningen. Wat gebeurt er wanneer notificaties niet doorkomen of systemen tijdelijk haperen? In theorie kan de overheid volstaan met de stelling dat het bericht beschikbaar was, maar als zij niet kan aantonen dat de burger daadwerkelijk in de gelegenheid is gesteld om kennis te nemen, raakt de rechtszekerheid beschadigd. De wet versterkt dus niet automatisch de positie van de overheid; zij legt juist een zwaardere plicht op om het digitale proces sluitend te documenteren en duurzaam te archiveren.

*Dit artikel verscheen in Od 47: Dubbel duurzaam. Meer lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.