Tekst: Pieter Verbeek
Beeld: Bart van Vliet
Dat het programma Open Overheid aan het einde van dit jaar formeel wordt afgerond, baart Jolein Baidenmann geen zorgen. Als plaatsvervangend directeur van het programma Open Overheid bij BZK kijkt zij vooral vooruit. ‘Het thema open overheid heeft 1 november 2025 een vaste plek gekregen in de organisatie,’ zegt ze. ‘Ook daar moeten we opgave- en verandergericht blijven werken.’
Volgens Jolein Baidenmann is het stoppen van het programma vooral een administratieve stap. De inhoudelijke beleidswerkzaamheden gaan onverminderd door. ‘Voor ons verandert er eigenlijk niet zo veel,’ stelt ze. ‘We blijven werken aan dezelfde opgaven: openbaarheid en open overheid, maar nu binnen de directie Publieke Dienstverlening en Digitalisering.’
Twee wensen voor de lange termijn
Met het oog op 2035 heeft Baidenmann twee wensen. De eerste is een centraal loket voor open overheid: één toegangsportaal tot alle online platforms. ‘Nu bestaan er nog te veel verschillende voorzieningen naast elkaar. ‘Dat is niet overzichtelijk.’
Haar tweede wens is fundamenteler. Het concept open overheid moet beleidsmatig zo stevig zijn vastgelegd dat voor iedereen duidelijk is wat het inhoudt en wat de samenleving ervan mag verwachten. ‘Open overheid moet overal zijn ingebed en breed bekend zijn, zowel binnen de overheid als daarbuiten.’
Het werk van een beleidsverantwoordelijke voor open overheid rust volgens haar op drie pijlers. ‘Ten eerste los je concrete problemen op binnen het bestaande beleid. Binnen de kaders lopen we tegen knelpunten aan: beleid dat lastig uitvoerbaar is, of nieuwe inzichten die vragen om aanpassing.’
Daarnaast zijn er de reguliere beleidsmatige taken. ‘We werken bijvoorbeeld aan de evaluatie van de Wet open overheid (Woo) en hebben recent gekeken naar de opbrengsten van de openbaarmaking van beslisnota’s. Dat hoort bij het dagelijks werk van een beleidsafdeling.’
De derde pijler is vernieuwing: het verder ontwikkelen van het concept open overheid zelf. ‘Open overheid is relatief nieuw. We zijn nog aan het ontdekken wat werkt en wat niet.’
Een voorbeeld waarin probleemoplossing en vernieuwing samenkomen, is de afhandeling van Woo-verzoeken. Baidenmann ziet dat informatieverzoeken al snel in een juridisch proces belanden. ‘Zodra een Woo-verzoek wordt ingediend, gaan er termijnen lopen en treden vaste procedures in werking. Dan trek je zo’n vraag meteen een juridische hoek in.’ Het zou helpen om sterker in te zetten op een tussencategorie. Eentje die bedoeld is voor mensen die informatie zoeken die niet online te vinden is, maar die vanuit constructieve samenwerking tot een wenselijke uitkomst willen komen. ‘Iemand wil gewoon geholpen worden en vindt het prima om met de overheid te kijken wat er mogelijk is. Daar hoeft geen Woo-verzoek voor te worden ingediend.’
Als zulke vragen buiten het juridische kader kunnen worden afgehandeld, kan dat veel opleveren. ‘Het draagt bij aan een betere relatie tussen overheid en burger. Er komen nu veel vragen in dat juridische circuit terecht die je ook op een andere, meer informele manier kunt oplossen.’ Voor journalisten of onderzoekers, blijft de Woo vanzelfsprekend een belangrijk instrument. ‘Maar voor zo’n tussencategorie hoef je de wet niet te wijzigen. Dat kun je met elkaar organiseren, en het kan uitvoeringslast wegnemen.’
*Dit artikel verscheen in Od 49: Open overheid in beweging. Meer lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.
Od Kwaliteitsawards 2026: inschrijvingen geopend
De Od Kwaliteitsawards zijn geopend voor inschrijvingen. Overheids- en non-profitorganisaties kunnen hun eigen organisatie aanmelden of een andere organisatie nomineren die aantoonbaar werk maakt van het verbeteren van de informatiehuishouding. Inschrijven of nomineren kan via: https://kwaliteitsaward.od-online.nl/
