Tekst Pieter Verbeek
Het jaar 2026 wordt het laatste jaar van het rijksbrede programma Open Overheid. Vlak voor de kerst dienden alle overheden hun meerjarenplannen in voor informatiehuishouding en openbaarheid, samen met een herijking van het Actieplan Open Overheid. ‘De inzet is hoog en de ambities zijn opnieuw stevig,’ stelt Jacqueline Rutjens, directeur Open Overheid bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
Uit het rapport Herijking Actieplan Open Overheid 2023-2027 blijkt dat van de zeventien oorspronkelijke actiepunten er inmiddels negen zijn afgerond. De resterende acht actiepunten zijn geactualiseerd en in uitvoering. Daarnaast zijn er, na een open maatschappelijke oproep, zeven nieuwe actiepunten toegevoegd voor 2026. Die richten zich onder meer op betekenisvolle actieve openbaarheid, beter hergebruik van open data, transparantie over algoritmen en meer uitleg over waarom de overheid soms informatie niet openbaar mag maken.
Generieke Woo-voorziening
Ook in het meerjarenplan van de rijksoverheid staan belangrijke acties voor de komende maanden, met als kern de ontwikkeling van vier generieke voorzieningen waarmee alle departementen gaan werken. Een daarvan is de generieke Woo-voorziening (GWV): een centraal platform waarmee overheidsorganisaties documenten actief openbaar kunnen maken. In 2026 wordt gewerkt aan doorontwikkeling hiervan zoals een verbeterde zoekfunctie voor burgers, journalisten en onderzoekers.
Verder komt er een rijksbrede voorziening voor e-mailarchivering. Deze moet zowel technisch als organisatorisch zorgen voor het veiligstellen van e-mail, en uiterlijk in de zomer van 2026 beschikbaar zijn. Ook voor chatberichten – onder andere van bewindspersonen en ambtenaren in sleutelposities – wordt gewerkt aan een rijksbrede oplossing om deze slimmer en zorgvuldiger te bewaren. De vierde voorziening is Zoek en Vind 2.0, een verbeterde rijksbrede zoekfunctionaliteit die organisaties helpt bij het vinden van informatie, bijvoorbeeld bij Woo-verzoeken. Deze staat gepland voor eind 2026. ‘Dit jaar focussen we ons – behalve op deze vier technische voorzieningen – nadrukkelijk op de kwaliteit van de informatiehuishouding zelf,’ legt Rutjens uit.
Volgens de directeur Open Overheid vormen de technische voorzieningen samen het noodzakelijk fundament voor een overheid die informatie duurzaam beheert en actief openbaar maakt. Maar eenvoudig is het niet. ‘Onder invloed van de huidige politieke werkelijkheid is de ontwikkeling van zulke technische voorzieningen best complex,’ stelt zij. ‘We willen in Nederland en Europa steeds vaker onze digitale diensten autonoom, soeverein en weerbaar inrichten. Dat betekent dus dat je niet standaard kunt terugvallen op niet-Europese leveranciers.’
Juist omdat het gaat om gevoelige overheidsinformatie, vaak van bewindspersonen en sleutelfunctionarissen, is eigen regie essentieel. Tegelijkertijd moeten de oplossingen generiek toepasbaar zijn binnen de hele rijksoverheid en bijdragen aan betere informatiehuishouding én komt er een nieuw kabinet. ‘Dat maakt het bijzonder dynamisch,’ aldus Rutjens. ‘Idealiter zou zo’n laatste jaar van een programma een kwestie zijn van rustig uitrijden en overdragen aan de lijn. Maar niet hier.’
Een ander speerpunt in het meerjarenplan is de zogenoemde Werkomgeving van de Toekomst. Deze moderne digitale werkomgeving bestaat onder meer uit eenvoudiger en slimmer documentbeheer, zodat informatie vanaf het moment van ontstaan veilig en toegankelijk wordt opgeslagen. Overheden werken hierbij gezamenlijk aan innovatieve toepassingen. Die werkomgeving moet het voor ambtenaren makkelijker maken om zich aan wet- en regelgeving te houden op het gebied van archivering, informatiehuishouding en openbaarmaking,’ legt Rutjens uit.
*Dit artikel verscheen in Od 49: Open overheid in beweging. Meer lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.
Od Kwaliteitsawards 2026: inschrijvingen geopend
De Od Kwaliteitsawards zijn geopend voor inschrijvingen. Overheids- en non-profitorganisaties kunnen hun eigen organisatie aanmelden of een andere organisatie nomineren die aantoonbaar werk maakt van het verbeteren van de informatiehuishouding. Inschrijven of nomineren kan via https://kwaliteitsaward.od-online.nl/
