10 januari 2025

Zwolle heeft behoefte en ambitie om verantwoord te handelen

image for Zwolle heeft behoefte en ambitie om verantwoord te handelen image

Tekst Bart Hekkert
Bart Hekkert is redactielid Od

Het toenemende belang van data voor de dienstverlening van de overheid roept nieuwe vragen op: mogen we deze data gebruiken voor besluitvorming? Hoe houden we rekening met privacy? Hoe blijven we transparant over de toepassing van algoritmes? Vragen die vaak ethische dilemma’s met zich meebrengen. Binnen overheden wordt hier verschillend mee omgegaan. De gemeente Zwolle heeft ethisch officer Olga Rachtchoupkina in dienst om invulling te geven aan ethisch omgaan met data.

‘Een ethisch officer speelt een belangrijke rol bij het agenderen en adviseren van ethische kwesties rond digitalisering,’ vertelt Olga Rachtchoupkina. ‘Die kwesties kunnen variëren van verkenning van de ethische implicaties bij inzet van data en digitale technologieën (ethisch gesprek) tot het opstellen van ethische richtlijnen. Input vanuit de ethische commissie (de ethisch officer vervult de rol van de secretaris van de commissie) speelt hierbij een cruciale signalerende rol.’ ‘Een belangrijk aandachtspunt in mijn werkzaamheden is borging van de ethische overwegingen door zo veel mogelijk aansluiting te vinden binnen de bestaande processen. Zo hebben we ethiek, bijvoorbeeld, binnen de datagedreven werken methodiek benoemd en hier acties aan verbonden. We zijn ook bezig ethische overwegingen te bestendigen bij de ontwikkeling van RPA en algoritmen, en binnen het inkoopproces.’ ‘Verder behoort tot mijn taken het creëren van de algemene bewustwording over digitale ethiek, dit gebeurt via de sessies en workshops.’

Ethische commissie Digitalisering

Het creëren van bewustwording binnen de organisatie is volgens Rachtchoupkina cruciaal. ‘Je kunt hierbij verschillende doelgroepen onderscheiden: gebruikers van dataproducten en systemen, mensen die vanuit de business betrokken zijn of in aanraking komen met aanschaf en implementatie van data en digitale toepassingen, en IV-professionals. Deze doelgroepen hebben verschillende betrokkenheid bij ethische overwegingen, dus dit vereist een andere diepgang en kennis over digitale ethiek en over de geldende afspraken. Zo zijn we datateams aan het vormen die werken aan datagedreven oplossingen (DGW) vanuit de business. Binnen de werkwijze van de datateams en bij de oprichting heeft ethiek een plek gekregen. Bij elke nieuwe DGW-oplossing wordt een ethisch gesprek gevoerd. Dit draagt bij aan bewustwording en heeft als belangrijkste doel om de gewenste waarden bij de ontwikkeling van een dergelijke oplossing mee te nemen.’

Ze gaat verder: ‘Ook is een rol weggelegd voor onze ethische commissie Digitalisering, die een kennisplatform en sparringpartner vormt voor het bestuur, de organisatie en onze partners binnen de Alliantie Smart Zwolle. De commissie brengt onafhankelijk reflecties uit om Zwolle te helpen ethische dilemma’s aan te scherpen en bewust te zijn van ethische aspecten bij de inzet van digitale technologie.’

Rachtchoupkina kijkt, daar waar ethische vragen ontstaan, mee bij aanschaf en inrichting van informatiesystemen en bij de inrichting van processen. Juist aan de voorkant moet er aandacht zijn voor ethiek. ‘In Zwolle kennen we richtinggevende principes voor digitalisering in de samenleving, die gestoeld zijn op een vijftal belangrijke waarden voor onze gemeente, namelijk menselijkheid, doeltreffendheid, vertrouwen, autonomie en diversiteit. Verder is ons streven om ethische overwegingen (in een ethisch gesprek) mee te geven bij elk project met een digitale component en bij implementatie en (her)inrichting van onze systemen. We maken gebruik van diverse gespreksmethodieken afhankelijk van de vraag en fase waarin het project zich bevindt.’

‘Met een ethische scan, bijvoorbeeld, staan we stil bij de wenselijkheid van de digitale toepassing en de verhouding tussen de doelen en toepassing; we benoemen daarbij de waarden die belangrijk zijn en geborgd moeten worden in verdere ontwikkeling en/of bij implementatie. Met behulp van de Aanpak begeleidingsethiek zijn we in staat om gestructureerd en waardegedreven na te denken over de wenselijke keuzes rondom inrichting en/of implementatie van technologie. Door vooraf na te denken en het gesprek te hebben over ethiek, hebben we soms de keuze gemaakt bepaalde data niet te gebruiken en hebben we bij een ander project andere keuzes gemaakt bij het ontwerp van een algoritme.’

*Dit is het eerste deel van een artikel uit Od 40: Alles is informatie. Verder lezen? Meld je dan hier aan voor een abonnement of vraag een gratis presentexemplaar op.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *